1. Thân thế cuộc đời

    Hà Huy Tập sinh ngày 24/04/1906 ở làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay là xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh, là con thứ ba trong gia đình 5 anh em, cha ông là Hà Huy Tương, đỗ Cống nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học và bốc thuốc giúp dân.

    Được sinh ra lớn lên ở một vùng quê giàu truyền thống cách mạng, trong một gia đình nhà nho tri thức và yêu nước, nên ngay từ nhỏ ông đã được cha dạy dỗ, kèm cặp học chữ Hán và sớm giác ngộ tinh thần yêu nước, thương dân và hun đúc lý tưởng cách mạng.

    Ông từng đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp trường tiểu học tổng Thộ Ngọa, sau này vừa làm gia sư vừa học ở trường Tiểu học kiêm bị Pháp – Việt tỉnh lỵ, sau đó tiếp tục thi đỗ thủ khoa được cấp học bổng vào học ở Trường Quốc học Huế và tốt nghiệp loại ưu. Do không có điều kiện học tiếp nên ông làm giáo viên tại Trường Tiểu học Pháp-Việt (Nha Trang), và đây cũng chính là thời điểm ông đọc nhiều sách báo, thấy được nỗi thống khổ của nhân dân dưới ách xiềng xích của thực dân Pháp, và trăn trở phải làm sao để giúp được dân, giúp nước, lý tưởng cách mạng cũng bắt đầu từ đây.

    Ông Hà Huy Tập lập gia đình với bà Nguyễn Thị Giáo năm 1928. Hai người có với nhau một người con gái duy nhất tên là Hà Thị Thúy Hồng. Sau khi ông bị kết án tử hình, bà Giáo kết duyên với người chồng thứ hai tên là Tạ Phước Lai ở Sài Gòn.

    Bà Hồng từ thuở nhỏ được cha dượng coi như con đẻ, cho học xong chương trình Diplome trường Pháp - Việt, sau cách mạng Tháng Tám, bà theo nghề mẹ làm giáo viên tiểu học tại trường Chi Lăng, rồi xây dựng gia đình với ông Bùi Quang Hiên hơn bà 6 tuổi. Ông Hiên đã từng tham gia Việt Minh chống Pháp. Ông bà có ba người con đều là gái có tên là Hồng Anh, Hồng Liên và Hồng Vân. 

2. Con đường hoạt động cách mạng

    Ngay từ những ngày còn làm giáo viên ở trường Việt – Pháp (Nha Trang) ông đã nung nấu tìm hiểu để tìm cách giúp dân, cứu nước, và đã bị thực dân Pháp trục xuất khỏi Nha Trang, sau này ông tiếp tục đi dạy học ở nhiều nơi đồng thời vẫn tiếp tục tuyên truyền cách mạng, làm công nhân, lập một chi bộ, tổ chức một hội đọc sách báo, mở lớp xóa mù chữ cho công nhân..

    Tháng 7 năm 1928, Hà Huy Tập ra Bắc, được giao nhiệm vụ liên lạc và tìm cách thống nhất tất cả các tổ chức chống thực dân Pháp vào một tổ chức hành động chung. Tháng 12 năm 1928, ông được cử sang  Quảng Châu (Trung Quốc) để tham gia một khóa huấn luyện của Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. tháng 7 năm 1929, Hà Huy Tập được cử đi học ở Liên Xô cũ (Đại học Phương Đông). và sau đó ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô. Trong thời gian này ông đã được học và đi thực tế tại các nhà máy, nông trường ở Liên Xô, tiếp xúc với tầng lớp công nhân đại công nghiệp, ông tích cực sinh hoạt, tuyên truyền, nói chuyện chính trị với công nhân, đồng thời bác bỏ những luận điệu sai trái của kẻ thù, giúp cho các Đảng cộng sản và giai cấp công nhân hiểu chính xác hơn về Đông Dương và Đảng Cộng sản Đông Dương.

Ảnh: Sưu tầm:   Hà Huy Tập trong giai đoạn học tập tại  Liên Xô giai đoạn 1929 - 1932

     Những năm 1930-1931 thực dân Pháp đang ra sức khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng Việt Nam, nhiều tổ chức cơ sở Đảng bị phá vỡ. Để khôi phục lại tổ chức, tháng 4/1933 ông được Quốc tế Cộng sản phái về nước hoạt động cách mạng qua đường Trung Quốc. Tháng 3/1934 ban chủ huy ở ngoài của Đảng được thành lập do đồng chí Lê Hồng Phong làm Thư ký, đồng chí Hà Huy Tập là Ủy viên, phụ trách tuyên truyền, cổ động kiêm Tổng biên tập Tạp chú Bonsovich. Ông cũng là người hoạt động nỗ lực không biết mệt mỏi để chuẩn bị mọi mặt cho Đại hội lần thứ I của Đảng, đánh dấu một bước quan trọng khẳng định cơ quan lãnh đạo của Đảng đã chính thức được lập lại và chỉ đạo phong trào cách mạng

    Tháng 3/1935 Đại hội được diễn ra và đã bầu ban chấp hành Trung ương và Ban Thường vụ do đồng chí Lê Hồng Phong làm Tổng Thư ký (Tổng Bí thư), đồng chí Hà Huy Tập được Quốc tế Cộng sản chỉ định làm Thư Ký Ban chủ Huy ở ngoài của Đảng. Sau này ông hoạt động với vai trò là Tổng bí thư.

    Năm 1936 ông chuyển trụ sở của Đảng từ nước ngoài về xã Bà Điểm, Hóc Môn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh) tại đây ông liên tục chủ trì 3 Hội nghị Ban chấp hành Trung ương, đưa ra nhiều quyết sách có ý nghĩa lịch sử quan trọng.

    Ngày 01/05/1938, Hà Huy Tập bị bắt và bị đưa về quê chịu quản thúc. Đến ngày 30/03/1940, ông bị bắt lại. Ngày 25/10 năm đó, ông bị thực dân Pháp xử tuyên án 5 năm tù giam. Tháng 3 năm 1941, chính quyền Pháp đổi bản án của Hà Huy Tập thành án tử hình. vào ngày 28/08/1941, Hà Huy Tập bị chính quyền Pháp  tử hình cùng với một số đồng chí lãnh đạo khác của Đảng tại Hóc Môn, Gia Định.

    3. Những đóng góp to lớn của đồng chí Hà Huy Tập cho Đảng, cách mạng Việt Nam

    Với 35 tuổi đời, 16 năm hoạt động cách mạng, gần 2 năm làm Tổng Bí thư của Đảng, ông đã có những đóng góp to lớn cho Đảng và cách mạng Việt Nam. Công lao lớn của ông là đã góp phần tích cực vào việc khôi phục Ban lãnh đạo của Đảng và các tổ chức Đảng trong hoàn cảnh hết sức khó khăn, Khi Ban Chấp hành Trung ương và tổ chức Đảng nhiều nơi trong nước một lần nữa bị kẻ thù phá vỡ, được Đảng phái trở về nước, tận dụng những thuận lợi do tình hình quốc tế đem lại, ông đã tích cực hoạt động trong phong trào quần chúng, khôi phục và bắt liên lạc với các tổ chức Đảng ở trong nước, thành lập lại Ban Chấp hành Trung ương của Đảng, xây dựng và phát triển phong trào cách mạng của Đảng ta thời kỳ Mặt trận Dân chủ.

    Trong lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng, ông tỏ rõ năng lực tư duy lý luận sắc sảo và rất quan tâm đến tổng kết các kinh nghiệm lịch sử, thành công và chưa thành công ở những thời kỳ đã qua của Đảng để soi sáng việc chỉ đạo cho các vấn đề hiện tại. Ông cũng là cây viết với nhiều tác phẩm xuất sắc giải quyết, làm sáng tỏ nhiều vấn đề trong mỗi giai đoạn.

Ảnh: Sưu tầm : Bìa cuốn sách Trotsky và phản cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập viết mang bút danh Thanh Hương (1937). 

    Toàn bộ tác phẩm của ông  Hà Huy Tập gồm 14 bài viết và văn kiện, 20 tác phẩm sách báo trong đó nổi bật có cuốn Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương bằng tiếng Pháp, 291 trang, xuất bản đầu năm 1933 và Trôtxkit và phản cách mạng, và các tác phẩm: Vì một Mặt trận nhân dân Đông Dương, Vì sao cần ủng hộ Mặt trận bình dân bên Pháp; Thư ngỏ về Đại hội Đông Dương gửi Việt Nam Quốc dân Đảng, các Đảng cách mạng, Đảng lập hiến, các nhóm cải lương dân chí, các hội ái hữu, các tổ chức công, nông, binh, phụ nữ, sinh viên, người buôn bán, các báo chí, các tổ chức quần chúng và toàn thể nhân dân Đông Dương (tháng 8-1936), Thư ngỏ gửi Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp (tháng 10-1936)... là những tác phẩm lý luận và chính trị có giá trị to lớn trong lịch sử Đảng ta.

4. Tấm gương kiên trung, bất khuất, hi sinh trọn đời vì nước vì dân

    "Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động" là câu nói cuối cùng của ông khi bị xử tử, Ông ngã xuống với niềm vững tin vào thắng lợi cuối cùng của sự nghiệp cách mạng. Ngày 24/04/2026 là kỷ niệm 120 năm ngày sinh của đồng chí Hà Huy Tập. Trải qua 120 năm nhưng tinh thần Hà Huy Tập vẫn luôn bất tử. Tên tuổi và sự nghiệp của ông sống mãi trong lịch sử vinh quang của Đảng và của dân tộc Việt Nam. Đảng ta, nhân dân ta mãi mãi tưởng nhớ và tự hào về Tổng Bí thư Hà Huy Tập, người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng, nhà lý luận xuất sắc của Đảng, người con ưu tú của dân tộc ta, nhân dân ta.

                                                                                                                                                                                                                                       Phạm Hoa - Phòng Văn Hóa - Xã hội